ประเทศจีนเริ่มการลดความยากจนด้วยวิธีการช่วยเหลือประชาชนยากจนในรูปแบบสวัสดิการที่เท่าเทียมกันระหว่าง
ค.ศ. 1949 -1977 (Yao
& Wang, 2019) เน้นให้ชุมชนและประชาชนช่วยเหลือซึ่งกันและกันเป็นหลัก
บวกกับความช่วยเหลือจากภาครัฐ เช่น การปฏิรูประบบการจัดสรรที่ดินในชนบท แจกอุปกรณ์เครื่องมือทำนา
รัฐบาลรับผิดชอบเลี้ยงคนยากจนบางส่วน เป็นต้น หลังจาก ค.ศ. 1979 เป็นต้นมา การลดความยากจนของจีนสามารถแบ่งเป็น
4 ขั้นตอน (Wang & Liu, 2018) ขั้นตอนที่ 1 เป็นการลดความยากจนจากการปฏิรูประบบระหว่าง
ค.ศ. 1979-1985 อนุญาตชาวนาทำสัญญาเช่าที่ดินของรัฐ
ส่งผลผลิตส่วนหนึ่งให้แก่รัฐบาลเพื่อเป็นค่าเช่าที่ดิน
ส่วนที่เหลือสามารถจัดการเองตามความต้องการ
ขั้นตอนที่ 2 เป็นการลดความยากจนด้วยการพัฒนาระหว่าง ค.ศ.1986-2007 จัดตั้งคณะกรรมการลดความยากจนระดับส่วนกลางและมณฑล
กำหนดแนวทางการลดความยากจนโดยการอาศัยทรัพยากรท้องถิ่น พัฒนาการผลิตด้วยตัวเอง ปรับชีวิตความเป็นอยู่ให้ดีขึ้น
พัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน สิ่งแวดล้อมด้านชีวกายภาพ คุณภาพชีวิตของประชาชนยากจนและศักยภาพโดยรวม
เพื่อเปลี่ยนสภาพด้อยพัฒนาของเขตพื้นที่ยากจนอย่างเป็นขั้นตอนและสร้างความสมดุลการพัฒนาของท้องถิ่น
ขึ้นตอนที่ 3 เป็นการใช้ 2 ระบบเพื่อลดความยากจนระหว่าง ค.ศ. 2008-2012 คือ ระบบการพัฒนาและระบบความช่วยเหลือเพื่อลดความยากจน
แบ่งเขตพื้นที่ยากจนของประเทศให้เป็น 11 เขตพิเศษเพื่อระดมกำลังลดความยากจน ในขณะเดียวกัน
กำหนดมาตรการเพื่อรับรองให้ครอบครัวที่ยากจนมีโอกาสได้รับการศึกษาภาคบังคับ
การรักษาพยาบาลขั้นพื้นฐานและการมีบ้านพักอาศัย เป็นต้น ขั้นตอนที่ 4 เป็นการลดความยากจนอย่างตรงจุด
(Targeted Poverty Alleviation) เริ่มจาก ค.ศ. 2013 จนถึงปัจจุบัน
การลดความยากจนอย่างตรงจุดของประเทศจีนเริ่มตั้งแต่ ค.ศ. 2013 (The state council leading group
office of poverty alleviation and development [CAPD], 2013) มีเป้าหมายการลดความยากจนให้ครอบคลุมทุกครอบครัวและหมู่บ้านที่ยากจน
สร้างกลไกลดความยากจนตรงจุดในระยะยาว โดยกระบวนการพิสูจน์ ช่วยเหลือ
บริหารจัดการและการตรวจสอบอย่างตรงจุด
การพิสูจน์อย่างตรงจุด
เป็นการพิสูจน์ครอบครัวที่ยากจนและหมู่บ้านที่ยากจนเพื่อสร้างเป็นประวัติ
โดยผ่านกระบวนการยื่นคำขอรับพิจารณา ประกาศต่อสาธารณะ การสุ่มตรวจและตรวจสอบซ้ำ
เกณฑ์การพิสูจน์ครอบครัวยากจนในชนบท กำหนดเส้นแบ่งความยากจนที่รายได้
2,736 หยวนต่อคนต่อปี (หรือ 12,400
บาทโดยประมาณ) (CAPD,
2014) แต่ละมณฑลสามารถคัดเลือกจำนวนครอบครัวที่มีฐานะยากจนได้ตามสัดส่วนคนจน
(Poverty Incidence) ที่สำนักงานสถิติแห่งชาติประกาศไว้เป็นรายมณฑลและบวกเพิ่มอีก
10% การสร้างประวัติครอบครัวที่ผ่านการพิสูจน์ จะบันทึกข้อมูลครอบครัวทั่วไป
สาเหตุที่ทำให้ยากจน เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบช่วยเหลือ แผนการช่วยเหลือ และผลการช่วยเหลือ
รายชื่อครอบครัวที่ผ่านการพิสูจน์ในรอบแรกจะติดประกาศในหมู่บ้าน
หลังจากนั้นยื่นขอพิจารณาต่อรัฐบาลท้องถิ่นเพื่อคัดเลือกครอบครัวที่ยากจนทั้งอำเภอ
และประกาศรอบที่ 2 หากไม่มีการคัดค้าน
จะส่งไปยังคณะกรรมการลดความยากจนในท้องถิ่นเพื่อพิจารณาอนุมัติ
เกณฑ์การพิสูจน์หมู่บ้านที่ยากจน พิจารณาตามรายได้โดยเฉลี่ยของสมาชิก
หากต่ำกว่า 60%ของรายได้โดยเฉลี่ยต่อปีของมณฑล
และหมู่บ้านไม่มีรายได้จากธุรกิจใด ๆ
คณะกรรมการลดความยากจนในมณฑลจะส่งรายชื่อไปยังคณะรัฐมนตรีของประเทศจีนเพื่อขออนุมัติขึ้นทะเบียนเป็นหมู่บ้านที่ยากจน
การช่วยเหลือเพื่อลดความยากจนอย่างตรงจุด
เป็นการวิเคราะห์เชิงลึกในสาเหตุที่ทำให้ยากจนของครอบครัวและหมู่บ้านที่ผ่านการพิสูจน์แล้ว หลังจากนั้น กำหนดเจ้าหน้าที่รับผิดชอบโดยเฉพาะ
เพื่อจัดทำแผนการช่วยเหลือลดความยากจนรายครอบครัวและรายหมู่บ้าน พร้อมระดมกำลังดำเนินการตามแผน
รัฐบาลระดับเมืองและมณฑลสร้างระบบเจ้าหน้าที่ประจำหมู่บ้าน
มีเป้าหมายเพื่อให้หมู่บ้านยากจนมีคณะทำงานประจำของเจ้าหน้าที่ลดความยากจนทุกหมู่บ้าน
ครอบครัวยากจนมีเจ้าหน้าที่รับผิดชอบทุกครอบครัว พร้อมสร้างฐานข้อมูลของคณะทำงานประจำหมู่บ้านและผู้รับผิดชอบช่วยเหลือครอบครัวยากจน
เจ้าหน้าที่ที่จะได้รับการคัดเลือกให้ทำงานในคณะทำงานช่วยเหลือลดความยากจนประจำหมู่บ้าน
ต้องมีศักยภาพการทำงานในระดับหนึ่ง มีคุณค่าแก่การได้รับโอกาสในอนาคต
โดยกำหนดภาระหน้าที่ โครงการ วิธีตรวจสอบผลงานและมาตรการรับผิดชอบการทำงานประจำหมู่บ้านอย่างชัดเจน
คณะทำงานประจำหมู่บ้านมีหน้าที่สำรวจสภาพหมู่บ้านเพื่อได้ตัวเลขความยากจนที่แท้จริง
วิเคราะห์สาเหตุความยากจน กำหนดแผนการช่วยลดความยากจน ระดมทรัพยากรและจัดสรรเงินทุนเพื่อลดความยากจน
และกำกับการดำเนินงานของโครงการลดความยากจน
รัฐบาลระดับเมืองและมณฑลสร้างระบบเจ้าหน้าที่ลดความยากจน
ซึ่งครอบคลุมด้านการคัดเลือก การฝึกอบรม การบริหาร การตรวจสอบ การให้รางวัลและสวัสดิการ
เพื่อสร้างแรงจูงใจในการทำงาน เจ้าหน้าที่ที่มีผลงานดีเด่น จะมีสิทธิ์ได้รับโอกาสการทำงานพิเศษในอนาคต
สำหรับเจ้าหน้าที่ที่ไม่มีผลงานเท่าที่ควร จะให้พ้นจากตำแหน่งเจ้าหน้าที่ลดความยากจนและถูกดำเนินการตรวจสอบการปฏิบัติงาน
รัฐบาลระดับเมืองและมณฑลจะให้การสนับสนุนอุตสาหกรรมและธุรกิจที่สามารถช่วยลดความยากจน
โดยมีโครงการหลักที่รัฐบาลส่วนกลางกำหนดเป็นแนวทาง 3 โครงการ คือ โครงการการศึกษา
โครงการสินเชื่อขนาดเล็กและโครงการอพยพเพื่อลดความยากจน
โครงการการศึกษาจะมีหน่วยงานท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องเข้ารวม
เช่น หน่วยงานบริหารจัดการการศึกษา กรมสวัสดิการและกรมการคลัง เป็นต้น นักเรียนจากครอบครังที่ยากจนของโรงเรียนอาชีวศึกษาชั้นกลางและชั้นสูง
จะได้รับเงินอุดหนุนเพื่อชีวิตความเป็นอยู่ และทุนการศึกษาดอกเบี้ยต่ำ
เพื่อให้คนรุ่นใหม่ของครอบครัวที่ยากจน มีทักษะในการทำงานและสร้างชีวิตที่ดีขึ้นด้วยตนเอง
ส่งเสริมคนทำงานเรียนรู้ทักษะใหม่และเปลี่ยนอาชีพ จัดการฝึกอบรมทักษะที่จำเป็นในชนบทและสร้างผู้นำพ้นความยากจนในหมู่บ้านที่ยากจน
โครงการสินเชื่อขนาดเล็กจัดโดยหน่วยงานลดความยากจน
การคลังและสถาบันการเงิน เพื่อปล่อยสินเชื่อให้แก่ครอบครัวยากจนที่มีทักษะและความประสงค์ที่จะทำธุรกิจเอง
สนับสนุนเปลี่ยนธุรกิจที่ไม่สามารถทำให้พ้นจากความยากจนได้
โครงการอพยพเพื่อลดความยากจนจัดขึ้นสำหรับครอบครัวยากจนที่อยู่ในพื้นที่ที่มีสภาพแวดล้อมไม่เอื้ออำนวยการพัฒนาต่อ
มีต้นทุนสูงในการพ้นจากความยากจน
หรือมีความยากลำบากสูงที่จะพ้นจากความยากจนตามสภาพของพื้นที่ รัฐบาลท้องถิ่นสามารถวางแผนและจัดการให้อพยพไปยังที่อื่น
โดยจัดการและดูแลปัญหาด้านการประกอบอาชีพ การศึกษา การรักษาพยาบาล
สวัสดิการสังคมและการเข้าร่วมสังคมในที่อยู่อาศัยแห่งใหม่
การบริหารจัดการอย่างตรงจุด
เป็นการติดตามผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือพ้นจากความยากจนอย่างใกล้ชิด
สร้างเครือข่ายฐานข้อมูลการลดความยากจนระดับประเทศ
เพื่อแสดงพลวัตความก้าวหน้าในการลดความยากจน
และสนับสนุนการวางแผนตัดสินใจสำหรับงานลดความยากจน
CAPD ของคณะรัฐมนตรีสร้าง website การลดความยากจนแห่งประเทศ เพื่อแบ่งปันข้อมูลความต้องการ
พร้อมสร้างความเชื่อมโยงระหว่างครอบครัวและหมู่บ้านที่ยากจน กับทรัพยากรลดความยากจนและผู้ที่มีความประสงค์ร่วมช่วยเหลือการลดความยากจนในสังคม
ซึ่งสามารถทำให้การจัดสรรทรัพยากรอย่างตรงจุดได้มากยิ่งขึ้น
รัฐบาลท้องถิ่นในแต่ละระดับสร้างฐานข้อมูลย่อยตามความเหมาะสมของท้องถิ่น
โดยรัฐบาลส่วนกลางเป็นผู้กำหนดโครงสร้าง (Top-level design)
การตรวจสอบอย่างตรงจุด
เป็นการตรวจสอบเชิงปริมาณในผลการทำงานตั้งแต่การพิสูจน์ครอบครัวและหมู่บ้านที่ยากจน
การช่วยเหลือและบริหารจัดการลดความยากจนอย่างตรงจุด เพื่อรับรองการปฏิบัติงานในทุกระดับ
ดำเนินการตามแนวทางนโยบายการลดความยากจนอย่างถูกต้อง
สำนักงานคณะกรรมการลดความยากจนจะดำเนินการตรวจสอบผลการทำงานลดความยากจนของคณะกรรมการพรรคคอมมิวนิสต์จีนประจำมณฑลและรัฐบาลระดับมณฑลในทุกปี
(General Office
of the Communist Party of China & General Office of the State Council of the
People's Republic of China. 2016) คณะกรรมการพรรค ฯ และรัฐบาลจัดทำรายงานสรุปการปฏิบัติงานตามแผนที่ได้ผ่านการอนุมัติแล้ว
นำส่งคณะกรรมการลดความยากจนส่วนกลาง คณะกรรมการส่วนกลางมอบหมายสถาบันวิจัย
หรือองค์การทั่วไป ดำเนินการตรวจสอบ หรือสุ่มตรวจเพื่อประเมินตามตัวชีวัดต่าง ๆ คณะกรรมการส่วนกลางจะประเมินรายงานผลการปฏิบัติงานของมณฑล
โดยพิจารณาข้อมูลประวัติครอบครัวและหมู่บ้านยากจน
ผลการประเมินจากสถาบันวิจัย และผลการประเมินการใช้งบประมาณเพื่อลดความยากจน หลังจากนั้น
จัดทำเป็นรายงานเพื่อนำส่งคณะรัฐมนตรีและคณะกรรมาธิการพรรค ฯ ส่วนกลาง ในขณะเดียวกัน
แจ้งผลการประเมินไปยังมณฑลพร้อมข้อเสนอแนะเพื่อปรับปรุง
คณะกรรมการลดความยากจนส่วนกลางประกาศผลการประเมินต่อสาธารณะ
สำหรับมณฑลที่พบปัญหาในการประเมิน เช่น ไม่สามารถบรรลุเป้าหมายลดความยากจนประจำปี
การใช้งบประมาณผิดวัตถุประสงค์ เป็นต้น จะนัดหมายซักถามผู้บริหารสูงสุดทั้งคณะกรรมการพรรค
ฯ ประจำมณฑลและรัฐบาลมณฑล ผลการประเมินการทำงานลดความยากจน
เป็นส่วนประกอบสำคัญของการประเมินผลการทำงานประจำปีของผู้บริหารพรรค ฯ และรัฐบาลท้องถิ่น
รัฐบาลจีนกำหนดเกณฑ์การพ้นจากความยากจนสำหรับครอบครัวและหมู่บ้านที่ได้รับความช่วยเหลือจากคณะกรรมการลดความยากจนในแต่ละระดับ
เพื่อเป็นกลไกในการแสดงถึงการบรรลุเป้าหมายของการลดความยากจน (General Office
of the Communist Party of China & General Office of the State Council of
the People's Republic of China. 2016) โดยแยกเป็น 3 ประเภท คือ ประชาชนที่ยากจน
หมู่บ้านที่ยากจนและอำเภอที่ยากจน
ประชาชนที่ยากจนจะพิจารณาเป็นครอบครัว
หากครอบครัวมีรายได้ประจำสุทธิต่อคนเกินเกณฑ์มาตรฐานช่วยเหลือเพื่อลดความยากจน พร้อมสามารถได้รับการรับรองในด้านการศึกษาภาคบังคับ
การรักษาพยาบาลขั้นพื้นฐานและมีบ้านพักอาศัย ให้ถือว่าพ้นจากความยากจนแล้ว
ครอบครัวที่พ้นจากความยากจนจะต้องได้รับการเสนอชื่อจากหมู่บ้าน ผ่านการตรวจสอบจากคะณทำงานลดความยากจนประจำหมู่บ้าน
ได้รับความยินยอมจากครอบครัวที่ถูกเสนอชื่อ และประกาศในหมู่บ้านแล้วไม่มีการคัดค้าน
จะได้รับการนำชื่อออกจากประวัติครอบครัวที่ยากจน
หมู่บ้านที่ยากจนจะได้รับการพิจารณาในด้านสัดส่วนคนจนของสมาชิกเป็นหลัก
โดยคำนึงถึงโครงสร้างพื้นฐาน การบริการสาธารณูปโภค การพัฒนาอุตสาหกรรมหมู่บ้าน
รายได้ของหมู่บ้าน เป็นต้น หากสัดส่วนคนจนต่ำกว่า 2 %
และไม่มีการคัดค้านหลังจากติดประกาศในอำเภอแล้ว จะถือว่าพ้นจากหมู่บ้านที่ยากจนแล้ว
อำเภอที่ยากจน
หมายถึงอำเภอยากจนที่ได้รับความช่วยเหลือเป็นพิเศษ
หรือเป็นอำเภอยากจนที่มีพื้นที่ติดต่อกันหลายอำเภอ หากสัดส่วนคนจนลดเหลือน้อยกว่า
2% คณะกรรมการลดความยากจนของอำเภอสามารถเสนอต่อคณะกรรมการระดับเมือง
เพื่อได้รับการตรวจสอบเบื้องต้น หลังจากนั้น
ต้องผ่านการตรวจซ้ำจากคณะกรรมการระดับมณฑล เมื่อประกาศแล้วไม่มีการคัดค้าน ให้นำส่งคณะกรรมการลดความยากจนของคณะรัฐมนตรี
หากคณะรัฐมนตรีตรวจสอบแล้วไม่พบปัญหา จะมอบหมายให้รัฐบาลมณฑลอนุมัติให้อำเภอเหล่านี้พ้นจากความยากจนอย่างเป็นทางการ
การใช้นโยบายการลดความยากจนอย่างตรงจุดของประเทศจีน
ได้ประสบความสำเร็จหลายด้านตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ การประเมินผลการใช้นโยบาย (Zheng, 2019) ได้พบว่า การพิสูจน์อย่างตรงจุด ช่วยให้แบ่งคนยากจน
ศึกษาความต้องการของครอบครัวและหมู่บ้านที่ยากจนอย่างถูกต้อง เช่น เจ้าหน้าที่ได้คัดคนที่ไม่ตรงตามเกณฑ์ความยากจนออก
12.8% เมื่อ ค.ศ. 2017
ซึ่งส่วนใหญ่เพราะครอบครัวมีรายได้เสริมจากแหล่งที่อื่น
นโยบายการลดความยากจนอย่างตรงจุดได้เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ปัจจัยการผลิตสำคัญในระยะสั้น
ช่วยสร้างคนที่มีความรู้ความสามารถและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตของท้องถิ่นในระยะยาว
การสร้างหรือปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานในชนบท การจัดให้มีประกันภัยด้านเกษตรกรรม
การปลูกป่าไม้และมาตรการอื่น ๆ ได้ช่วยให้ครอบครัวที่ยากจนสามารถใช้ประโยชน์จากที่ดินได้มากขึ้น
พร้อมมีรายได้เพิ่มขึ้น
การใช้นโยบายการลดความยากจนอย่างตรงจุดใน
4 ปีที่ผ่านมา ได้ช่วยสร้างโครงสร้างพื้นฐานในเขตพื้นที่ที่ยากจนให้ดีขึ้นเป็นอย่างมาก
การอพยพครอบครัวที่ยากจน การปรับปรุงบ้านพักอาศัย การปรับปรุงที่ดิน
การประปาและการไฟฟ้าซึ่งเป็นโครงการที่ต้องใช้งบประมาณจากการคลังเป็นจำนวนมาก
ได้เสร็จสิ้นเป็นส่วนใหญ่ ภาระด้านเงินลงทุนของการคลังจะลดน้อยลงในอนาคต
นโยบายการลดความยากจนของจีน
มีแนวโน้มจะพัฒนาต่อไปใน 5 ด้าน คือ
การปรับปรุงระบบการลดความยากจนอย่างตรงจุดให้ดีขึ้น
การพัฒนาแบบสีเขียวและส่งเสริมอุตสาหกรรมเพื่อลดความยากจน ออกแบบแผนการส่งเสริมแรงงานเพื่อสร้างอุปทานแรงงานมากขึ้นแก่ครอบครัวที่ยากจน
เปลี่ยนแนวทางการช่วยเหลือคนยากจนให้เข้าระบบประกันสังคม
และเน้นการตรวจสอบและประเมินในระยะกลางและระยะยาวต่อไป
General Office of the Communist
Party of China & General Office of the State Council of the People's Republic
of China. (2016). แนวทางการสร้างกลไกการพ้นจากความยากจน.
สืบค้น
26 สิงหาคม 2563 จาก http://www.gov.cn/zhengce/2016-04/28/content_5068878.htm
General Office of the Communist
Party of China & General Office of the State Council of the People's
Republic of China. (2016). วิธีการตรวจสอบผลการทำงานพัฒนาและลดความยากจนของคณะกรรมการพรรค
ฯ และรัฐบาลระดับมณฑล. สืบค้น วันที่ 27 สิงหาคม 2563 จาก http://www.gov.cn/xinwen/2016-02/16/content_5041672.htm
The state council leading group
office of poverty alleviation and development. (2013). แผนการดำเนินการสร้างกลไกทำงานลดความยากจนอย่างตรงจุด.
สืบค้น 26 สิงหาคม 2563 จาก http://www.cpad.gov.cn/art/2014/5/26/art_50_23765.html
The state council leading group
office of poverty alleviation and development. (2014). แผนการสร้างบัตรบันทึกประวัติเพื่อพัฒนาและลดความยากจน.สืบค้น 26 สิงหาคม 2563 จาก http://www.cpad.gov.cn/art/2014/4/11/art_27_22097.html
Wang, C., & Liu, J.X.
(2018). The Evolution of Chinese Anti-Poverty Work Over the Past 40 Years: An Quantitative
Analysis Based on China’s Anti-Poverty Policies (1979-2018). 1-17
Yao, S.J., & Wang,
J.F.(2019). เส้นทางการพัฒนาเศรษฐกิจและลดความยากจนของจีนใหม่ใน
70 ปีที่ผ่านมา. Journal of zhongnan university of
economics and law. 237(6).3-16
Zheng, X.Y. (2019). รายงานการประเมินผลการใช้นโยบายลดความยากจนอย่างตรงจุด. National Academy of Development and Strategy, Renmin University of
China.สืบค้น 28
สิงหาคม 2563 จาก http://ae.ruc.edu.cn/docs/2019-08/4632c8c5c4154e84ae03a432bc 5e981a.pdf
